De kracht van burgers en recht voor een gezonde leefomgeving
Hoe zorg je voor een gezonde leefomgeving? Adessium Foundation werkt langs verschillende wegen. Bijvoorbeeld door organisaties te steunen die het recht inzetten om natuur te beschermen en burgerinitiatieven te versterken. Drie voorbeelden.
Stichting Advocaat van de Aarde
“Nederland heeft goede wetgeving om de natuur te beschermen”, vertelt Robert Amelung, secretaris van Stichting Advocaat van de Aarde. “De overheid handhaaft deze wetten echter niet, waardoor de natuur steeds verder verslechtert. Burgers spelen een belangrijke rol door overheidsinstanties hierop aan te spreken. Zij kennen de natuur in hun omgeving en merken het wanneer die onder druk staat, en juist daarom is hun inzet zo waardevol.”
De organisatie werkt met een juridisch loketteam dat snel vragen van burgers beantwoordt. Daarnaast is er een expertnetwerk voor ingewikkelde kwesties, dat burgerinitiatieven ook kan verbinden met advocaten als een zaak voor de rechter wordt gebracht. “We zien dat de overheid economische belangen steeds boven die van natuur en mens stelt, onder meer uit angst om werkgelegenheid te verliezen. Naar mijn ervaring gaan bedrijven niet zo snel weg als de overheid wél goed handhaaft, maar worden ze juist inventiever. Zo zetten sommige lelietelers nu robots in om te controleren of bollen ziek zijn, in plaats van preventief pesticiden te sproeien. Dat is een belangrijke verbetering voor inwoners van die gebieden, die zich daar jarenlang voor hebben ingezet.”
Rechten van de Natuur
Stichting Rechten van de Natuur pleit voor een idee dat in Nederland nog vrij nieuw is: erkenning van de rechten van de natuur in het recht, voor haar stem in het bestuur en voor keuzes waarin haar belangen worden meegenomen. “De beweging opzetten was pionieren”, vertelt directeur Jessica den Outer. “Het vraagt niet alleen wetswijzigingen, maar ook een andere manier van kijken naar natuur. In het begin vroegen mensen vaak: kan dit wel? Nu is de vraag: hoe passen we het toe?”
“Zo verschuift besluitvorming van over de natuur naar mét de natuur. Intussen zijn er in zestien gemeenten voorstellen ingediend om de stem van de natuur mee te nemen in de besluitvorming. In sommige gevallen worden die met een ruime meerderheid aangenomen. Een mooi voorbeeld is de gemeente Gooise Meren, die werk gaat maken van het structureel opnemen van de rechten van de natuur in het gemeentelijk beleid. Ze denken eraan om een stadsecoloog aan te stellen, die vanuit natuurperspectief meedenkt bij beleid.”
ClientEarth
ClientEarth versterkt het hele systeem: van wetgeving en handhaving tot toegang tot inspraak en recht, zodat mensen en gemeenschappen hun rechten kunnen beschermen. Zo heeft ClientEarth in België rechtszaken aangespannen tegen nieuwbouwplannen voor een grote chemische fabriek in de haven van Antwerpen. De fabriek zou gas gebruiken uit milieuvervuilende schaliegaswinning in de Verenigde Staten om grondstoffen voor plastic te produceren.
Advocaat Tatiana Luján, die de zaak leidt: “De gevolgen voor klimaat, biodiversiteit, lucht, gezondheid en zoetwater zijn onvoldoende onderzocht. De vergunningen hadden dus niet verleend mogen worden. Ook overschrijden bedrijven de wettelijke vervuilingsgrenzen in het gebied nu al en een extra bron van vervuiling zou de regio verder belasten. Daarnaast zou de fabriek water onttrekken aan de Maas. Een rivier die drinkwater levert aan 7 miljoen mensen in België en Nederland en die in de zomer al onder druk staat door lage waterstanden.”