“De algoritmes drukken grondige journalistiek weg”
Nieuws vindt zijn publiek niet meer vanzelf: algoritmes en techplatforms sturen wat we zien. Hoe blijf je als journalist zichtbaar en geloofwaardig in die storm? We spreken Ariadne Papagapitos van Lighthouse Reports en Evelyn Austin van Bits of Freedom.
Wat is de uitdaging voor journalisten om hun doelgroepen te bereiken?
Ariadne is impact director bij Lighthouse Reports, een onafhankelijke non-profit voor samenwerkende onderzoeks journalistiek: “Tot voor kort werden verhalen vooral gemaakt door een homogene redactie en verdwenen ze achter betaalmuren op websites. Nieuws werd zo een product voor een kleine, welgestelde groep. Inmiddels haken lezers af en jongeren nemen geen abonnement meer. Ze halen hun nieuws vooral van sociale media. Daar bepalen een paar grote techbedrijven wat zichtbaar is.”
Evelyn is directeur van Bits of Freedom, een digitale burger- rechtenbeweging die opkomt voor privacy en communicatie vrijheid op het internet: “Die platforms, en nu ook AI-systemen, zijn de nieuwe poortwachters en trekken het merendeel van de advertentie-inkomsten naar zich toe. Hun algoritmes sturen op emotie en sensatie: kort, prikkelend en snel verteerbaar, zonder onderscheid te maken tussen echt en nep, journalistiek en entertainment, kwaliteit en prut. Door AI-overzichten in zoekmachines kijken bezoekers niet verder. Zo raken grondige en langere journalistieke verhalen steeds verder uit beeld.”
Wat kun je als journalist doen om toch je publiek te bereiken?
Ariadne: “We werken vaker samen met contentmakers met een groot online bereik of een sterke band met onze doelgroep. Soms wordt een verhaal onverwacht opgepikt, zoals ons onderzoek naar PR-bureaus van de pesticidenindustrie. De beruchte en bekende Amerikaanse podcaster Joe Rogan sprak erover en het werd gedeeld door grote MAHA*-influencers. Dat is spannend, maar het zet het onderwerp wel op de kaart bij een nieuw publiek. Het ongemak hoort erbij.”
Evelyn: “De kernvraag is: hoe val je op in een overvolle informatiestroom? Journalistiek concurreert met entertainment en desinformatie. Vroeger bepaalde je netwerk je tijdlijn, nu doet het algoritme dat. Na onze rechtszaak tegen Meta kun je op Facebook en Instagram de door het algoritme gegenereerde tijdlijn uitzetten en weer zelf kiezen wat je ziet. Mensen hebben zo meer regie.”
Hoe kan de journalistiek geloofwaardigheid versterken?
Ariadne: “Journalistiek versterkt haar geloofwaardigheid door zich te richten op de behoeften van het publiek en transparant te zijn over de keuzes die worden gemaakt. Door echte relaties op te bouwen met het publiek, buiten de redactie, ontstaat meer verantwoording: leg uit hoe verhalen tot stand komen, wie aan het woord komt en waarom. Die openheid maakt het werk controleerbaar en versterkt het vertrouwen.”
Evelyn: “Het is natuurlijk verleidelijk om je te blijven aanpassen aan het algoritme. We vragen heel veel van de journalistiek en tegelijkertijd praten we journalistieke organisaties een beetje de put in. Ik zou de journalistiek zo graag een hart onder de riem steken. Houd vast aan je professionele integriteit en standaarden, experimenteer met distributiekanalen waar je zelf de baas bent. En blijf uitleggen hoe je je werk doet en waarom het zo belangrijk is. Wees er expliciet over en vecht voor je bestaansrecht.”
* Make America Healthy Again (MAHA) is een Amerikaans overheidsinitiatief uit 2025, geleid door president Trump en minister Robert F. Kennedy Jr., gericht op het terugdringen van chronische ziekten.