title-image

“We moeten accepteren dat het soms misgaat” – Interview over meer vertrouwen in de burger

Hoe kunnen we als samenleving werken aan meer vertrouwen in de burger? En wat kunnen we leren van het maatschappelijk middenveld? Tjerk Mulder is zakelijk leider van Quiet Nederland, een beweging die draait om vertrouwen. Programmaleider Bas Pieck van Kansfonds draagt met het programma ‘Gewoon geld geven’ bij aan een positiever mensbeeld. Ze gaan in gesprek met Job Rijneveld, onze programmamanager Sociale Initiatieven.

Hoe staat het met het vertrouwen van instanties in de burgers?
Tjerk:
“Het systeem is niet op basis van vertrouwen opgezet. Het is gemakkelijk om te reageren vanuit controle en cijfers. De initiatiefnemers van Quiet hebben daarom gezegd: ja, er wordt gefraudeerd, in 5 procent van de gevallen wordt het systeem niet helemaal gebruikt zoals het zou moeten. Maar we moeten die andere 95 procent daar niet de dupe van laten zijn. Daarom vragen we geen ‘bewijzen van armoede’ als mensen zich bij ons inschrijven voor onze gratis producten en diensten. We moeten accepteren dat het soms misgaat en daar hebben we dan met die persoon een gesprek over. Gevoelsmatig denk ik dat het daar vaak aan ontbreekt bij de overheid, daadwerkelijk in gesprek gaan met de doelgroep.”
Job: “Als ik jou goed begrijp, zouden beleidsmakers meer naar oplossingen moeten zoeken door hun licht op te steken bij ervaringsdeskundigen, mensen die zelf in armoede leven?” Tjerk: “Klopt. Ik vind het altijd gemakkelijk om mezelf als voorbeeld te nemen. Een grote producent bood ons ledlampen aan en ik dacht meteen: zitten onze members hier wel op te wachten, op 10 eurocent minder energiekosten door het gebruik van energiezuinige lampen? Totdat ik het – heel naïef – daar met een Quiet-member over had. Zij zei: ‘Ach Tjerk, het gaat ons niet alleen om de energierekeningen, maar ik kan simpelweg als mijn lamp kapot is geen nieuwe kopen’. Zo werkt het waarschijnlijk ook bij beleidsmakers, die denken dan: een duppie maakt geen verschil, dus dat gaan we niet doen.”
Bas: “Een mooi voorbeeld en zeker herkenbaar. De kloof tussen de beleidstorens en de rest van de maatschappij moet gedicht worden. Ik las laatst in een artikel een zin die het mooi samenvat: het is zeven minuten fietsen van het Binnenhof naar de Haagse Schilderswijk, waarom maken beleidsmakers die tocht niet vaker? Het feit dat mensen in een armoedesituatie het systeem wantrouwen, daar houden we in ons project heel erg rekening mee. In Zaanstad krijgen 150 gezinnen twee jaar lang 150 euro extra per maand. We werken aan vertrouwen doordat het ongeoormerkt geld is. Je mag hiermee sparen, het mag uitgegeven worden naar eigen behoefte en inzicht. De bevindingen van gelijksoortig onderzoek in het buitenland zijn positief, bijvoorbeeld van een groot experiment in Stockton, Californië. Niet alleen in economische zin zijn de uitkomsten veelbelovend, maar ook op het gebied van de fysieke en mentale gezondheid van de deelnemers.”

Vrijwilligers van Quiet sorteren sjaals die gratis weggegeven worden aan members.

Hoe zit het met de enorme bergen papierwerk waar deze mensen mee te maken krijgen?
Tjerk: “24 keer per jaar, om de week, moet je een formulier voor bijvoorbeeld de bijzondere bijstand invullen. Het is mij totaal onduidelijk waarom de verschillende instanties zo vaak en op zulke verschillende manieren deze informatie opvragen bij deze kwetsbare doelgroep. Hoe hebben we het zo ingewikkeld met elkaar weten te maken? Allemaal goed bedoeld, maar in de uitvoering is het zo onuitvoerbaar geworden. Met als resultaat dat slechts enkelen daadwerkelijk alle hulp weten te vinden en krijgen waar ze recht op hebben. En zeker voor diegenen die in armoede verkeren, want stress heeft invloed op je brein. Je reageert hierdoor vaker ad-hoc, wat op de lange termijn negatieve gevolgen kan hebben.”
Job: “Hoe zit het eigenlijk met het vertrouwen van de doelgroep in maatschappelijke organisaties en fondsen? Hebben ze vertrouwen in jullie?”
Bas: “De Hogeschool van Amsterdam zoekt op allerlei manieren naar deelnemers voor ons onderzoek. Zo werken we samen met lokale wijkteams en organisaties die de doelgroep kennen en vertrouwen. We maken contact met sleutelfiguren, zoals mensen uit lokale kerken en zelfhulpgroepen. Daarnaast organiseren we vrij toegankelijke inloopbijeenkomsten, zodat de drempel om informatie in te winnen laag is.”
Tjerk: “Ik denk dat het bij ons vooral belangrijk is om mensen bij ons binnen te krijgen, dan volgt het vertrouwen vanzelf. Hoewel we dus heel laag-drempelig willen zijn, zien vrijwilligers tijdens een inloopochtend soms iemand twee of drie keer langs de voordeur lopen. Dan moeten we naar buiten gaan om iemand binnen te halen. Soms is het schroom, soms schaamte voor hun gebrek aan geld.”
Job: “Quiet Nederland voorziet in een behoefte die vaak over het hoofd wordt gezien: lokaal gezien worden en kunnen meedoen. Maar hoe zit het eigenlijk met het vertrouwen van jullie sponsoren?”
Tjerk: “De lokale sponsoren bieden onze members geluksmomentjes aan, van een bezoekje aan de kapper tot een avondje uit. Ik hoor vaak dat beide partijen, onze members en de sponsoren, aangenaam verrast zijn. Zo wilde een horecaondernemer meedoen, maar hij twijfelde erg: als ik dan zo’n tafeltje weggeef, drinken ze dan niet de hele tap leeg? Een lang verhaal kort: de mensen die kwamen eten waren een voorbeeld voor vele anderen en genoten overduidelijk van de avond. De ondernemer belde daarna gelijk: ik wil dit elke week aanbieden! De Quiet-member die er naartoe was gegaan vertelde: ‘Niet te geloven, ik werd normaal behandeld en er was interesse in mij als persoon, niet omdat ik iets nodig had’.”

Martin vertelde zijn verhaal aan Kansfonds. Hij had torenhoge schulden: “Uiteindelijk leefde ik in één kamer van mijn huis met een gasbrandertje, omdat alles afgesloten was. Douchen deed ik op mijn werk.”

Wat kan de overheid leren van jullie inzichten?
Bas:
“Ons onderzoek geeft gemeenten antwoorden op vragen als: zou je in vertrouwen moeten geven? En wat gebeurt er dan met mensen? We doen ook een maatschappelijke kosten-batenanalyse, waarin de focus ligt op cijfers en data: kun je iets zeggen over arbeidsparticipatie, neemt dat toe? Hoe zit het met de zorgkosten, nemen die toe of af? Hoe gaat het met de schoolresultaten van kinderen? Deze analyse levert belangrijke data op voor gemeenten. Het heeft door de bureaucratie lang geduurd om dit onderzoek voor elkaar te krijgen, maar het voordeel hiervan is dat er ondertussen nog twee andere gemeenten zijn aangehaakt.”
Job: “Alleen al in de voorfase, om het onderzoek mogelijk te maken, krijgt Kansfonds inzicht in de werking van het systeem. Collega-fondsen en maatschappelijke organisaties kunnen hiervan leren: wat kom je eigenlijk tegen als je het systeem wilt veranderen? Welke regels van de gemeenten en de overheid maken het onmogelijk voor mensen om meer geld te ontvangen? Dat is ook een van de redenen dat we ‘Gewoon geld geven’ steunen, omdat het proces alleen al waardevol is.”

Edwig leeft noodgedwongen in armoede: “Ik blijf zo veel mogelijk thuis. Want als je nergens heengaat, kun je ook niks uitgeven.”

Wat merken jullie ervan dat er door de verhoogde energieprijzen en de inflatie meer aandacht is voor armoede?
Tjerk: “Armoede is nu gek genoeg ‘hot’. Publicist Tim ’S Jongers van de Correspondent schreef laatst: omdat het nu de middenklasse treft, is er aandacht voor. Heel triest. We hebben geluk gehad met een redelijk warme winter. Maar ik denk dat het uitstel is, omdat de werkelijke oorzaken nog niet worden aangepakt. Zeker niet bij de groep die het meeste last heeft van de stijging van de prijzen. Er moet echt iets gebeuren en daarvoor moeten we met innovaties aan de slag.”
Bas: “Helemaal mee eens. Misschien heb ik een roze bril op, maar ik zie wel dat er in de samenleving een soort tegenbeweging opstaat die zegt: ‘Misschien hebben mensen gewoon geld nodig en laten we dat regelen’. Het feit dat gemeenten aan ons onderzoek mee willen werken als uitvoerder, dat stemt positief. Ik hoor ook steeds vaker het woord vertrouwen vallen in de politiek. Minister Schouten nam het woord laatst in de mond, maar ook een wethouder in Almere hoorde ik zeggen dat die gemeente meer vanuit vertrouwen wil werken. De lading, de daadwerkelijke invulling van dit vertrouwen, dat moet nog worden uitgewerkt. Maar het feit dat het woord zonder blikken of blozen genoemd wordt in politieke kringen, dat is wat mij betreft al winst.”

Over deze partners

Quiet Nederland verlicht armoede in Nederland. Samen met (lokale) ondernemers geeft de beweging gratis producten en diensten weg. Want een ‘simpel’ gebaar heeft grote gevolgen voor iemand in armoede. Denk aan zelfvertrouwen, zelfontplooiing en uit het isolement treden. Zo verzacht Quiet niet alleen armoede, maar worden mensen ook versterkt.
Kansfonds geeft in het programma ‘Gewoon geld geven’ gezinnen die in armoede leven waar het ze aan ontbreekt: geld. Ze kunnen zelf bepalen waar ze het geld aan besteden, omdat zij het beste weten waar het gezin behoefte aan heeft. Een oplossing die vernieuwend is en uitgaat van een positief mensbeeld. De Hogeschool van Amsterdam onderzoekt wat deze aanpak oplevert

14/09/2023
“Ongedocumenteerde arbeidsmigranten werken al tientallen jaren in Nederland, maar hebben geen recht op basale zorg” – Martijn van Leerdam van de Pauluskerk in Rotterdam
Bezoekers komen naar de Pauluskerk voor een kopje koffie, een afspraak met een straatarts...