Uit de schulden, op weg naar zelfredzaamheid

Armoede en schulden vormen een groot probleem, zowel voor mensen met schulden als voor de maatschappij. Soms bouwen mensen schulden op omdat ze meer lenen dan ze kunnen afbetalen; maar vaker nog stapelen de financiële problemen zich op omdat mensen moeite hebben met de betaling van hun vaste lasten, zoals zorgverzekering, huur en energiekosten. Het zijn niet alleen de lagere inkomens die in de problemen komen maar steeds vaker ook mensen met een baan, vooral zzp’ers. Voor een grote groep mensen met schulden is de complexiteit van de samenleving te groot om zelf hun weg te vinden. Zij kijken aan tegen een onbegrijpelijk web van regels, toeslagen, belastingen etc., openen hun post niet meer, en geven het uiteindelijk op. En zodra schulden oplopen is het moeilijk om het tij te keren.

Naar schatting hebben anderhalf miljoen mensen problematische schulden of een risico daarop. De meeste huishoudens met schulden krijgen geen formele schuldhulpverlening. De toelatingscriteria zijn streng, de procedures ingewikkeld, en de wachttijden lang. Wanneer mensen zich aanmelden voor schuldhulpverlening bedraagt de gemiddelde schuld al zo’n 40 duizend euro.

Achter deze cijfers gaat veel persoonlijk leed schuil. Wie schulden heeft, krijgt ook vaker te kampen met een stapeling van psychische en sociale problemen. Als een cadeautje te duur is, ga je maar niet meer naar een verjaardag toe. En samen iets drinken of uitgaan is al helemaal een probleem. Vaak is de schaamte groot en dreigen stigmatisering en isolement.

Adessium hecht grote waarde aan een samenleving waarin iedereen gelijkwaardig kan participeren. Daarom ondersteunen we maatschappelijke organisaties die mensen helpen bij problemen rond schulden. Vroege signalering van schuldenproblematiek kan helpen om erger te voorkomen. Naast persoonlijke begeleiding, bijvoorbeeld met de administratie of bij het vinden van werk of opleiding, is ook directe hulp in acute noodsituaties en bewegwijzering van de route naar formele hulp nodig. We zijn op al deze fronten actief.

Maatjes: vroegtijdige signalering en voorkoming van sociaal isolement

Zo’n persoonlijke vorm van hulpverlening zijn de maatjesprojecten. De maatjes van onze partner Schuldhulpmaatje zijn getrainde vrijwilligers die mensen met (dreigende) schulden vroegtijdig bereiken en helpen (meer) financieel zelfredzaam te zijn. Bijvoorbeeld bij het op orde brengen van de administratie en het plannen en beheersen van de uitgaven. Die persoonlijke aandacht werkt vaak motiverend en helpt mensen om niet in een sociaal isolement te geraken. Soms hebben deze maatjes zelf een schuldentraject doorlopen en kunnen zij vanuit hun ervaring goed helpen.

Werkgevers hebben vaak ook een signalerende functie omdat ze zien dat medewerkers vragen om voorschotten of dat er loonbeslag wordt gelegd door schuldeisers. Onze partner fiKks, onderdeel van de stichting Helden van de wil, ontwikkelde een app waarin mensen met geldzorgen anoniem persoonlijke hulp krijgen van een buddy. De buddy is een door fiKks opgeleide vrijwilliger. De app maakt het voor werkgevers gemakkelijk hulp te implementeren in hun bedrijf. Zo kunnen collega’s desgewenst elkaar helpen.

Bijstand bij dreigende schulden

Soms hebben mensen nog geen problematische schulden, maar is hun situatie wel kwetsbaar. Een kapotte wasmachine of een fiets voor een schoolgaand kind is dan een te grote uitgave. Om te voorkomen dat zo’n uitgave leidt tot schuldproblemen werkt Adessium samen met organisaties zoals Fonds Bijzondere Noden Rotterdam (FBNR). Zij kunnen bijspringen als er acute en dringende uitgeven gedaan moeten worden die iemand niet zelf kan dragen. FBNR springt ook bij als er door afbetalingsregelingen geen middelen zijn om over de noodzakelijke basismiddelen voor bestaan te beschikken.

Eén op de 12 kinderen in Nederland groeit op in armoede. Deze kinderen kunnen soms niet op schoolreis, hebben geen fiets of computer, of moeten om financiële redenen afzien van activiteiten die voor leeftijdsgenootjes heel normaal zijn. Hierdoor worden ze beperkt in hun sociale ontwikkeling. Door middel van snelle reactie op signalen door vrijwillige intermediairs maakt Leergeld Nederland het financieel mogelijk voor kinderen om mee te doen aan binnen- en buitenschoolse activiteiten.

Op weg naar hulpverlening

Een aantal bedrijven, waaronder banken, en gemeenten hebben hun verantwoordelijkheid genomen en werken samen met maatschappelijke organisaties, zoals onze partners Schuldhulpmaatje en Humanitas, om problematische schulden te voorkomen. Zij hebben zich verenigd in de Nederlandse Schuldhulproute. Zij zien dat voor mensen met schulden de weg naar de juiste hulp vaak moeilijk te vinden is, het duurt gemiddeld 4,8 jaar voor ze de goede hulp krijgen. De routekaart laat mensen met (dreigende) problematische schulden zien welke hulp er voor hen is en verwijst door naar de juiste hulpaanbieders. De hulp kan uiteenlopen van online zelfhulp of een maatje (al dan niet digitaal) tot professionele hulp en formele schuldhulpverlening via de eigen gemeente.

Brede samenwerking tussen organisaties

Samenwerking tussen de betrokken organisaties is van belang bij de aanpak van schuldenproblematiek in Nederland. Stichting Van Schulden naar Kansen (VSNK) is een initiatief van Nationale-Nederlanden. Ze zet zich sinds 2015 in voor het bevorderen van financiële redzaamheid in Nederland. VSNK verbindt gemeenten, onderzoeksinstellingen en maatschappelijke organisaties met elkaar en biedt financiële ondersteuning aan lokale hulpinitiatieven. Om inzicht te creëren in wat werkt in de aanpak van armoede en schulden in Nederland voert de Hogeschool van Amsterdam (HVA) een meerjarig onderzoek uit naar het effect van de door VSNK ondersteunde initiatieven. Hieruit blijkt dat 10% van de respondenten die bij aanvang van de interventie schulden heeft, een half jaar na het afronden van het project schuldvrij is, vaker hun geldzaken en post zelfstandig regelt en dat er vaker geld beschikbaar is voor het vervangen van een kapotte wasmachine.

Adessium

Voor Adessium is het een kernwaarde dat iedereen volwaardig deelnemer kan zijn in het maatschappelijk verkeer. We willen graag dat belemmeringen daartoe zoveel mogelijk worden weggenomen, zodat niemand er alleen voor hoeft te staan. De ondersteuning van maatschappelijke initiatieven, gericht op het voorkomen van schulden, draagt bij aan die doelstelling.

Over dit programma

Het programma Sociale Initiatieven zet zich in voor een samenleving waarin mensen respectvol en betrokken met elkaar samenleven. We helpen mensen te ontkomen aan armoede en isolement en bevorderen hun zelfredzaamheid. Het voorkomen dat mensen in de schulden raken is daarin een belangrijk element.

 

 

 

 

 

Voor schuldpreventie en het voorkomen van sociaal isolement werkt Adessium samen met Van Schulden naar Kansen, Fonds Bijzondere Noden Rotterdam, Schuldhulpmaatje, Helden van de Wil, en Leergeld Nederland.