In 2025 was het twintig jaar geleden dat Adessium Foundation werd opgericht. Er is veel geleerd en veel bereikt in al die jaren. Tijd voor een terugblik.

Waar sta je zelf voor?

Het verhaal van Adessium begint bij oprichter Gerard van Vliet. Hard werken, jezelf ontwikkelen en steeds beter worden in wat je doet, dat is zijn adagium. Hij bouwde aan een succesvol eigen bedrijf in vermogensbeheer, dat hij in 2002 verkoopt. De keuze om een groot deel van de opbrengst aan goede doelen te schenken, is snel gemaakt. Gerard: “We leven vanuit de gedachte dat het rust geeft om voldoende financiële middelen te hebben, maar dat overvloed een vloek kan zijn.”

In 2005 richt de familie Adessium Foundation op, dat sindsdien gemiddeld ruim 16 miljoen euro per jaar besteedt aan goede doelen. Dat is een serieuze inspanning, die veel tijd en energie kost. Vind maar eens zoveel goede doelen waaraan je grote bedragen toevertrouwt. Voorzitter en zoon Rogier van Vliet: “Als je honderdduizend euro weggeeft, of nog meer, dan gaat het om: waar sta je zelf voor? Heeft de ontvangende partij een overtuigend verhaal en een goede aanpak?”

Een auto voor de oogst

De familie gaat op zoek naar goede doelen die hen aanspreken. Rogier en Gerard horen via via over een man die projecten in Afrika steunt. Een daarvan is een boer die een auto nodig heeft om zijn oogst naar de dichtstbijzijnde haven te vervoeren. Via een stichting ontvangt de boer geld om er een auto van te kopen.

Ook dichtbij is hulp nodig. Zo oppert Gerard om iconen in Rotterdam te steunen, de plaats waar hij woonde en studeerde. De ideeën voor goede doelen lopen wijd uiteen. Een probleem waar bijna alle familiestichtingen mee te maken krijgen als ze eenmaal beginnen, is het verschil in voorkeuren tussen de betrokken familieleden, zegt Gerard. “De vraag ‘wat wil ik nou’ kan familieleden uit elkaar drijven. De verleiding om allemaal je eigen stichting op te richten, is een klif die je moet omzeilen.”

Financiële dienstverlening

Gerard en Rogier hebben een duidelijke rolverdeling. Gerard concentreert zich op het financieel beheer, Rogier houdt zich bezig met verkenningen in de sector: wie zijn de spelers, welke ideeën wil de familie verder uitwerken? Al vrij snel ontstaat bij hem het idee om een zakelijke benadering te kiezen. “Ik ben filantropie gaan zien als een vorm van financiële dienstverlening, met een portefeuille van goede doelen. En net zoals je wilt dat instellingen waarin je belegt goede resultaten halen, willen wij dat bij begunstigden ook, maar dan in de vorm van maatschappelijk resultaat.”

Gerard en Rogier hebben veel gesprekken over waar Adessium voor staat. Gerard: “Je wil anderen helpen, maar wie dan en hoe lang? De pijlen richten zich steeds op jouzelf: wat wil ik nou eigenlijk? Als je steeds projecten van anderen adopteert, heb je zelf geen lijn, behalve ja of nee zeggen.” Het devies is dus: zelf je koers bepalen en goede doelen zoeken die bij die koers passen, zo leren Gerard en Rogier.

Handelingsperspectief

Een van de eerste bewust zelfgekozen giften heeft te maken met de bestrijding van de malariamug. Rogier: “Ik las een krantenartikel over succesvol wetenschappelijk onderzoek naar de biologische bestrijding van de malariamug. Toen hebben we contact gezocht. Er bleek meer onderzoek nodig en zo is er een vervolgtraject ontstaan. Zo neem je dus zelf het initiatief om je projectportefeuille te vullen.”

Sinds de oprichting van Adessium heeft Rogier een andere blik op de wereld, bijvoorbeeld als hij de krant leest. “Voorheen nam ik het nieuws tot me als een voldongen feit. Nu kijk ik er met andere ogen naar: wat kunnen we betekenen, bijvoorbeeld op het gebied van mensenrechten? Je hebt handelingsperspectief.”

De eerste medewerkers

Omdat de familie in de beginjaren nog geen duidelijk plan heeft met de donaties, wachten Gerard en Rogier met mensen aannemen. Rogier: “Als je de medische kant op wil, wil je misschien een medisch persoon aannemen. Maar als je meer wil doen in de ontwikkelingssamenwerking moet je iemand vinden die daar kennis van heeft. Als wij niet eerst zelf de antwoorden kunnen geven op de vragen die nieuwe medewerkers gaan stellen, moeten we misschien nog niet beginnen met werven.”

In 2007 worden Pieter Stemerding, op dat moment werkzaam bij het Wereld Natuur Fonds, en jurist Carst Joustra aangenomen. Zij moeten helpen bij de ambities van de familie: meer donaties doen en de organisatie op een professionele manier op- en uitbouwen. Carst: “Daar hadden ze handen en hersens bij nodig.” Pieter: “We hebben heel veel tijd geïnvesteerd in nadenken over wat de familie wel en niet wilde.”

Pieter en Carst steken samen met Rogier in binnen- en buitenland hun licht op bij andere filantropische organisaties en experts in de filantropiebranche. Hoe gaan die te werk? Carst: “Moet je een politieagent voor de gesteunde organisatie zijn? Of moet je een goededoelenorganisatie zijn gang laten gaan en er aan het eind een vinkje onder zetten?”

Strategie

In die tijd krijgt het institutionele karakter van de giften vorm: niet alleen losse projecten financieren, maar organisaties als geheel ondersteunen. Pieter: “Dat was relatief nieuw in Nederland. Maar wij vonden het eigenlijk heel logisch. Als je alleen een project financiert, beknot je de ontvangende partij. We hebben het omgedraaid: we steunen organisaties in hun bredere werk en ontwikkeling, omdat we geloven in hun missie en ambitie.”

Een andere mijlpaal is het besluit om een strategisch kader vast te stellen; een afgebakend plan waarop Adessium zijn koers baseert. Pieter: “Het helpt je om logische stappen te zetten op een verantwoorde manier. Bovendien maakt het voor de buitenwereld duidelijk wat je wel en niet doet.”

Risico nemen

Adessium probeert bij elk onderwerp zowel de dagelijkse praktijk als de beleidskaders waarbinnen die praktijk plaatsvindt, te verbeteren. Rogier: “Als je alleen beleidsverandering steunt, sta je ver af van het veld. En als je alleen veldwerk steunt, heb je het gevoel: wat bereik ik hier nu echt mee, ook op de lange termijn?”

Dat betekent dus ook: risico nemen. Filantropisch geld kan immers met meer risico of vrijheid worden ingezet op ingewikkelde maatschappelijke vraagstukken. Natuurlijk gaat dat weleens fout. Zo pakte een campagne van Oceana niet uit zoals gehoopt. Oceana zet zich in voor de bescherming van de oceanen en voert campagne tegen vervuiling en overbevissing. Met steun van Adessium lobbyde de organisatie bij de Wereldhandelsorganisatie tegen schadelijke visserijsubsidies. Dat leverde uiteindelijk niet het gewenste resultaat op.

Toch besloot Adessium Oceana opnieuw te steunen, dit keer om Global Fishing Watch mogelijk te maken: een platform dat ‘realtime’ laat zien waar en door wie wordt gevist, zodat zichtbaar wordt of beschermde zeegebieden worden gerespecteerd. Dat initiatief groeide uit tot een groot succes. Pieter: “Als je nooit iets doet wat fout kan gaan, gebeuren er zelden echt goede dingen. Laat staan uitzonderlijk goede.”

De strategie

Adessium steunt ongeveer negentig goededoelenorganisaties, die passen binnen de strategie van het fonds. Maar, zo zegt programmadirecteur Martijn Meijer, Adessium handelt niet vanuit een ivoren toren. “We doen onze kennis op via het maatschappelijk middenveld. Onze strategie over bijvoorbeeld armoedebestrijding is gebaseerd op ideeën die zijn ontwikkeld in het maatschappelijk middenveld en in de wetenschap.”

Algemeen directeur Rogier van der Weerd: “Wij geloven in de kracht van mensen die samen iets opbouwen. Goed georganiseerde maatschappelijke organisaties zijn onmisbaar voor een sterke democratie en een sterke samenleving.”

Succes definiëren

Een belangrijk inzicht dat het team over de jaren opdoet, is de afweging hoeveel middelen ze voor hoeveel jaar ter beschikking stellen aan een organisatie. Bij te groot instappen bestaat het risico dat het initiatief wordt overgefinancierd en daarmee de motivatie verdwijnt om cofinanciering te vinden. Directeur Rogier: “Te klein instappen is ook schadelijk, want dan laat je een organisatie worstelen met een beperkt budget en zijn ze nooit in staat om hun ambitie waar te maken.”

Of de steun aan een goed doel succesvol is, is niet altijd langs een liniaal te leggen. Een bekend gezegde in de filantropie is: ‘Niet alles wat telt, is meetbaar. En niet alles wat meetbaar is, telt.’ In grote lijnen is de samenwerking een succes als een interventie een positieve verandering teweegbrengt.

Lizzy Eilbracht, verantwoordelijk voor strategisch leren en impact: “Een voorbeeld is steun voor urgente noden in een stad. Mensen kunnen aankloppen voor hulp bij kleine maar dringende dingen, zoals een bril voor een schoolgaand kind die ouders zelf niet kunnen betalen. De noden verdwijnen niet; we zien zelfs een structurele stijging in de vraag in veel steden. Toch kan het initiatief op meerdere manieren succesvol zijn. Natuurlijk voor de mensen die geholpen worden, maar ook door de signaalfunctie: het geeft een stem aan mensen in nood en versterkt de pleitbezorging voor structurele oplossingen. In die zin werkt het als een soort kanarie in de kolenmijn om bredere maatschappelijke ontwikkelingen politiek aan te kaarten.”

Bijstaan en adviseren

De programmamanagers brengen enorm veel expertise mee in de gesprekken die ze voeren met de gesteunde organisaties. Martijn: “We hebben niet alleen interesse in de voortgang, maar ook in de uitdagingen die organisaties tegenkomen. We hopen dat we de ruimte creëren om problemen of tegenvallers bij gesteunde organisaties bespreekbaar te maken en samen een oplossing te vinden.”

Veel goede doelen maken vroeg of laat een moeilijke fase door, meestal als een organisatie gaat groeien. Kwesties die dan op tafel komen, gaan bijvoorbeeld over de verstandhouding tussen de oprichter en het groeiende team, governance en professionalisering van de organisatie. Directeur Rogier: “We schromen niet om daar met de gesteunde organisatie over te praten: we zien dat jullie in een fase komen waarin dit speelt. Laat je bijstaan en adviseren door mensen die daar ervaring mee hebben.”

Samenwerken en samenbrengen

Als Adessium een thema belangrijk vindt om te steunen, zoeken we meerdere organisaties die zich met dat onderwerp bezighouden. We geven hen afzonderlijk steun, met het idee dat zij samen een sterk netwerk vormen en zo meer impact kunnen maken. Martijn: “Chemische vervuiling is een goed voorbeeld. Daar zijn we een brede groep van milieuorganisaties en gezondheidsorganisaties gaan financieren die elk op hun eigen manier werken aan het voorkomen van milieuvervuiling en gezondheidsschade door chemische vervuiling.”

Daarnaast probeert Adessium goed samen te werken met andere fondsen om het maatschappelijk middenveld te ondersteunen. Dat kan door structurele samenwerking in bijvoorbeeld een pooled fund: gezamenlijk geld in een pot stoppen om daaruit een thema met gebundelde kennis te financieren. Martijn: “Je kunt veel meer impact maken als je die  filantropische budgetten samenvoegt en een gezamenlijke strategie bepaalt.”

Naast donaties biedt Adessium ook andersoortige steun. Lizzy: “We kijken waar we organisaties kunnen verbinden, versterken of transformeren. Door oog te hebben voor organisatieontwikkeling, krijg je sterkere sectoren met meer veranderkracht.” Adessium verbindt organisaties onder andere via intervisiegroepen, waar partners met en van elkaar kunnen leren. Lizzy: “Die steun is dus geen directe financiering, maar versterkt wel de sector.”

Een diamant

Onherroepelijk komt na twintig jaar de vraag wat Adessium heeft bereikt. Naast de vele succesvolle projecten is er ook succes op andere niveaus van abstractie. Bijvoorbeeld dat Adessium, dankzij opgebouwde kennis, een sterk netwerk en naamsbekendheid, door de jaren heen een sterke ‘convening power’ heeft ontwikkeld. Meer dan eens heeft de organisatie partijen, soms zelfs partijen die concurreren om fondsen, met elkaar aan tafel gekregen. Voorzitter Rogier: “We bieden ze een veilige omgeving om te praten over agenda’s en soms ook over financiële vraagstukken. Ik vind het belangrijk dat we die rol blijven gebruiken. Want het organiseren van dat maatschappelijk middenveld is zo krachtig.”

En hoe ziet de toekomst van Adessium eruit? Blijft de stichting doen wat het nu doet?  Voorzitter Rogier: “Ik hoorde iemand een keer zeggen: elke generatie heeft zijn eigen filantropen. Dat vind ik wel een mooi idee. Het is iets heel bijzonders wat we hebben en waar we voor mogen zorgen. Ik zie het als een soort diamant, die je een tijdje bij je mag dragen, mag slijpen en die je daarna weer doorgeeft.”